قوله تعالی : « و جاء المعذرون من الاعراب .... » الایة ــ دو گروه بغزاء تبوک نرفتند : گروهی منافقان و گروهی مؤمنان اما منافقان ظاهر بخلاف باطن نهادند رب العالمین گفت : « قل لا تعتذروا لن نؤمن لکم » گوی عذر دروغ منهید و بهانهٴ باطل میارید که از شما راستی نیاید. آنکس که در ازل کژ آفریدند راست کی گوید؟. حبلی گسسته چه بار کشد، چراغی کشته چه روشنائی دهد، صریع القدرة لاینعشه الجهد و الحیلة. دیگر گروه مؤمنان‌اند، عنایتیان حضرت و برداشتگان لطف رب العالمین، ایشانرا خود با عذر دادن نگذاشت ایشان را نیابت بداشت و عذر بنهاد که « لیس علی الضعفاء » برین ضعیفان پیران فرو ریخته و درویشان شکسته، هیچ حرج نیست و نشستن ایشان بعذر ناتوانی، آنرا تبعه‌یی یا تبعتی نیست، اعتقاد ایشان آنست که اگر قدرت بودی ایشانرا و ساز و توان بیرون شدن بصحبت رسول ، آنرا غنیمت شمردندید و بذل جان در سبیل خدا برایشان آسان بودید، رب العالمین آن اعتقاد و صفاء دل ایشان بپسندید و بر ضعف و عجز ایشان رحمت کرد و ایشانرا عذر بنهاد اما بشرط آنکه نصیحت و نیک خواهی باز نگیرد خدایرا و رسول را. نصیحت مر خدایرا آنست که در وی براستی و پاکی سخن گوئی و از هر چه ناسزاست او را مقدس و منزه دانی. و در راه معاملت باندازهٴ طاقت، از روی تعظیم، او را عبادت کنی و خلق را به دین وی ارشاد کنی و آلاء و نعماء وی بیاد ایشان دهی، چنان که میگوید، جل جلاله : « و ذکرهم بایام الله » و نصیحت رسول خدای ص آنست که مر او را بدل دوست داری و طاعت وی فرض دانی و بگفتار و کردار و مال، نصرت دین وی کنی و صحابه و اهل بیت وی دوست داری و سنت وی بطلب زنده گردانی، مصطفی ص گفت : « من احیا سنتی فقد احبنی و من احبنی کان معی فی الجنة ».

قوله : « ما علی المحسنین من سبیل ... » ــ بر محسنان از لائمه و عتاب هیچ راهی نماند، که احسان ایشان، راه هر عتابی بایشان فرو بست، احسان چیست، مصطفی ص گفت : (ان تعبد الله کانک تراه فان لم تکن تراه فانه یراک) این حدیث اشارتست