قوله : « وفیضنا لهم قرنآء … » الآیة ــ اذاارادالله بعبد خیرا قیض له قرنآء خیر یعینونه علی الطاعة و یدعونه الیها و اذا ارادالله بعبد سوءا قیض له اخدان سوء یحملونه علی المخالفات و یدعونه الیها. قرین بدشیطان است كه نقاب تلبیس بربسته و در باطن بنده روش خود را راه یافته و بروی مساط گشته تا بدوام وسوسه او را در مخالفات می كشد و سیآت اعمال بروی می آراید و بنده را از راه هدی و طریق صواب بر میگرداند همانست كه جای دیگر فرمود : « وزین لهم الشیطان اعمالهم فصد هم عن السبیل »، و از شیطان صعب ترقرین بدمر بنده را نفس اوست، زیرا كه شیطان اگر چه خصم است و قرین بد در مؤمن طمع ایمان نكند، از وی طمع معصیت دارد، اما نفس مربنده را بكفر كشد و از وی طمع كفر دارد. به داود علیه السلام وحی آمد كه : « عادنفسك یا داود فقد عزمت علی معاداتك » ــ كارزار نفس خویش را كمربند كه او كارزار ترا كمربست. این معادات آنست كه مصطفی علیه السلام فرمود : « رجعنا من الجهاد الاصغر الی الجهاد الا كبر ». جهاد نفس از جهاد دشمن بزرگتر گفت وصعب تر، زیرا كه دشمن بشمشیر از خود دور توان كرد و نفس را از خویشتن دور كردن روی نیست و از شروی ایمن بودن روی نیست، با هر دشمنی اگر بسازی از شروی ایمن گردی و با نفس اگر بسازی هلاك شوی.

پیر بوعلی دقاق را در نفس باز پسین پرسیدند كه خویشتن را چگونه می بینی. گفت : چنان می بینم كه اگر پنجاه ساله عمر مرا برطبقی نهند و گرد هفت آسمان و هفت زمین بگردانند مرا از هیچ ملك مقرب در آسمان شرم نباید داشت و از هیچ آفریده‌یی در زمین حلالی نباید خواست. این مرد بدین صفت كه شنیدی بوقب نزع كوزه‌یی آب پیش