قوله تعالی : « و اِن مِن اهل الكتاب الّا لَیُؤمنَنّ به قبل موته » الآیة ـ ای خداوندی كه تقدیرت را معارض نیست، و تدبیرت را مناقض نیست، حُكمت را مَرَدّ نیست، و فرمانت را ردّ نیست، آنجا كه امان تو نیست، روی ایمان روشن نیست، و جهد بندگی بكار نیست. یكی در نگر، جوانمردا! بحال آن مخذولان درگاه بی نیازی، و راندگان قهر ازلی، كه چون امان حق در ایشان نرسید، و عنایت ازلی ایشان را نگرفت، ایمانشان بكار نیامد، و دریافتشان بوقت معاینه سود نداشت، و در حال حیاتشان خود بار نداد، و در نگذاشت.

هر چند ظاهر این آیت قومی را آمد علی الخصوص، امّا از روی اشارت حكم آن بر عموم است، و بندگانرا تنبیهی تمام است، تا چشم عبرت باز كنند، و دیدهٴ فكرت بر گشایند، و از آن وقت معاینه بترسند : آن ساعت كه رِزمهای نفاق باز گشایند، و سرپوشهای زرّاقی از سر آن باز گیرند، و دلها را منشور نومیدی نویسند، و دیدها را كحل فراق در كشند، و رفتهٴ ازلی و سابقهٴ حكمی در رسد، امّا از روی فضل بنواخت و لطف، و از روی عدل بسیاست و قهر.

نیكو گفت آن جوانمرد كه : آه از قسمتی كه پیش من رفته! و فغان از