معنی عزیز بر چند وجه است. بعضی گفته اند: معنی اسم غالبی است ² که کس او را غلبه نکند، و قاهری است که کس او را قهر نکند. عرب گوید: عَزَّ یَعُزُّ اِذَا غَلَبَ برَفْع العَیْن فِی المُسْتَقْبَل.

و بعضی گفته اند: معنی عزیز قادر است.

و بعضی گفته اند: عزیز به معنی مُعِزّ است. ³

و بعضی گفته اند که عزیز، بی مثل باشد. عرب گوید: عَزَّ یَعِزُّ اِذَا صَارَ عَزِیزاً.

و بعضی گفته اند: عزیز به معنی منیع است و به معنی حصین ⁴ . عرب چنین گوید که حَصُنَ عَزِیزٌ اِذَا تَعَذَّرَ الوُصُولُ اِلَیْه. پس چیزی که رسیدن به آن متعذّر است آن را عزیز می گویند، چیزی که رسیدن بدان مستحیل است از آن وجه که او را حدّ نیست اولیتر که عزیز گویی. این اشارتی است به معنی این کلمه، مُوجز، از روی لغت، أمّا از روی حقیقت: العَزِیزُ الّذِی لاَ یُدرِکُهُ طَالِبُوهُ وَلاَ یُعجِزُهُ هَارِبُوهُ. عزیز آن بُوَد که طالبِ او را روی ادراک نیست و هاربِ او را روی اعجاز نیست. اگر مردِ موحّدِ معتقدِ عاشقِ صادق صدهزار سورت وحدانیّت بر خواند و آنچه به نقل آمده است نقد کند و آنچه به عقل روی نموده است عَقد کند و در بحارِ منقول /13a/ و معقول و اصول و فروغ غوص کند و دُر جواهرِ زواهرِ خواطر در سلک تحصیل کشد، چون نیک نظر کند محصول بذلِ مجهودش خبری و اثری بُوَد ⁵ . ودون