بَعدَ اَنْ عَلِمُوا ذلکَ مِنْهُ باَنْ قَالُوا اَتَجْعَلُ فِیهَا وَ فِی جوابهِمِ بهذَا وَجْهَان:
اَحَدُهُمَا انّهم قَالُوا اِسْتِعْظاماً لفِعْلِهم اَیْ کیفَ یُفسِدون فِیهَا وَقَدْ اَنْعمتَ عَلَیهم وَاسْتَخْلَفْتَهُم.
والثَّانی انّهم قَالُوهُ تعجُّباً مِن اسْتِخْلاَ فِهم کیفَ تَسْتَخْلِفهُم فِی الارضِ وَقَدْ عَلِمَت انّهُم یُفْسِدُون فِیهَا فَقَالَ: اِنّی اَعْلَم مَا لاَ تَعْلَمُون
19.
ونَحْنُ نُسَبّح بِحَمْدِک المُرادُ بهِ انّ فیهِ اَرْبعَةُ اقاویل:
اَحَدُها نُصَلّی لَکَ قالَ اللهُ فَلَولاَ انَّهُ کانَ مِنَ المُسبّحین، اَی مِنَ المُصَلّین.
والثَّانی مَعْنَاه نُعَظّمُکَ وَهذا قول مُجَاهِد، و الاوّل قولُ ابنُ عبّاس.
والثَّالث انّه التَّسبِیحُ المَعْرُوف.
والرّابع اَنّه رفْعُ الصّوتِ بِذِکراللهِ قاله المفضّل، نُقَدّسُ لکَ فاَصلُ التّقدیس التّطهیرُ وَ مِنْهُ الارضُ المقدّسَةُ.
وَ فِی المُراد بِقَوْلهِم: وَنُقدّس لَکَ قولان:
اَحَدُهما انَّهُ الصَّلاة.
والثَّانِی /135a/ نُطهّزکَ مِنَ الاَدْناسِ.
وَ فِی قَوله اِنّی اَعْلَم ثلاث تأویلات
20:
اَحَدُهُما اَرادَ مَا اَضْمرَهُ اِبلِیس مِنَ المَکرِ والتّلبیِس وَالمَعصیِة والاستِکبارِ، وهَذَا قَول ابن عباس.
والثّانِی مِنَ التأویل فِی ذُرّیة آدم مِنَ الاَنْبیاء والرُّسُل الّذینَ یُصْلِحُون فِی الارضِ وَلاَ یُفْسِدُون، وَهَذَا قَوْل فَتَادَة.
والثّالث مَا اختصِّ بعلِمِه مِنْ تدبیرِ المَصَالِح وَاِذقالَ رُّبکَ.
معنی این است – والله اعلم:
یا محمّد یاد کن چون بگفت خداوندِ تو مر فریشتگان را که من بخواهم آفرید در زمین خلیفتی.
علما در این سخن گفتهاند تا این ملایکه کدام بودهاند که حق – جلّ جلاله – با ایشان این خطاب کرد؟
بعضی گفتند: جمله فریشتگانِ آسمان و زمین بودند، همه را در دارالملک جبّاری جمع کرد و به خطیب مشیّت اشارت کرد تا بر منبرِ قضیّت منشور عهدِ خلافت خاک بر ارواح مقدِّسه خواند.
چنانکه عادتِ سلاطین است در فرستادنِ نوّاب به ولایتها
21.
